ترافیک؛ پشت دروازه های شهر مجازی تهران
سمیه پریانی : هر چند ترافیک در لغت به معنای عبور و مرور (خودروها) می باشد، اما گره خوردن این لغت با صف های طولانی و حرکت های لاک پشتی خودروها در خیابان ها و اتوبان های سطح تهران ، معنای آن را در فرهنگ لغت افراد جامعه تغییر داده است. کلمه ای که شنیدن آن، ناخودآگاه انسان را به یاد توقف های طولانی مدت در خیابان های شهر می اندازد.
مشکل چیست ؟
ترافیک سنگین نه تنها در تهران که در تمام کلان شهرهای دنیای امروز، از مرز یک مشکل گذشته و خود را به شکل یک معضل و گاه بحران به رخ مردم ، کارشناسان و مسئولان شهر می کشد.
دنیای صنعتی امروز وابستگی انسان ها را به خودرو افزایش داده و نتیجه این امر هم چیزی جز استفاده بیش از اندازه از وسایل نقلیه شخصی و در نهایت بحران ترافیک در کلان شهرهای دنیا نیست.
آمار سازمان جهاني حمل و نقل نشان می دهد كه ۷۰ درصد از رفت و آمدهاي درون شهري مردم ایران، صرفا براي كسب اطلاعات در مورد خدمات مختلف صورت ميگيرد كه نتيجه اين رفت و آمدها افزايش ترافيك، آلودگي هوا، هزينه سوخت و رشد تعداد تصادفات است.
این در حالیست که شهری چون تهران به گفته تشکری هاشمی ، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران ، زیرساخت های حمل و نقل عمومی شهر، توانایی پاسخ گویی به نیازهای مردم را ندارند. به عنوان مثال تهران هم اکنون به 14 هزار دستگاه اتوبوس نیاز دارد در حالی که امروز تنها 6500 اتوبوس عملیاتی در سطح شهر تردد می کنند.
با توجه به ناکافی بودن امکانات عمومی مورد نیاز برای حمل و نقل شهروندان، مردم نیز راهی به جز استفاده از خودروهای شخصی ندارند و آنها را نمی توان به صرف این که با وسایل نقلیه خود به این طرف و آن طرف می روند مورد سرزنش و مواخذه قرار داد.
ترافیک سنگین تهران همانند دیگر شهرهای بزرگ وارد مرحله بحران شده است. این موضوع را مسئولان دولتی نیز به خوبی درک کرده اند و برگزاری جلسات تخصصی با حضور شخص رئیس جمهور برای بررسی ابعاد این بحران، خود نشان دهنده عمق معضلی بزرگ به نام ترافیک است.
روزانه چیزی در حدود 1100 دستگاه خودرو جدید وارد معابر پایتخت می شوند و اگر فقط قرار باشد برای پارک کردن این تعداد خودرو در خیابان، فضا فراهم کنیم باید هر روز 5 کیلومتر اتوبان و جاده در تهران ساخته شود ! البته این در حالیست که برای 3 و نیم میلیون خودرویی که هم اکنون در تهران تردد می کنند هم جای کافی برای پارک نیست.
این رقم خود به تنهایی می تواند ابعاد بحران ترافیک تهران را نشان دهد. بحرانی که اگر همین حالا فکری برای آن نشود، کمی بعد به معضلی برای امنیت پایتخت و در نهایت امنیت ملی کشور تبدیل خواهد شد.
راه حل این نیست !
شهرداری تهران را می توان مسئول ترین ارگان در حل مشکل ترافیک شهر تهران دانست. شهرداری مسئول ساخت بزرگراه ها و خطوط مترو ، سامان دهی اتوبوس ها و تاکسی ها و دیگر موارد مرتبط با حمل و نقل شهری است.
راه حلی که مسئولان شهرداری برای حل مشکل ترافیک فعلا در پیش گرفته اند، همان راه حل قدیمی و البته پر هزینه ساخت جاده ها و اتوبان های جدید است.
هر چند این کار به طور موقت می تواند مرهمی بر درد ترافیک تهران باشد، اما مشکلاتی که حین ساخت و پس از بهره برداری از بزرگراه ها ایجاد می شوند، توجیه فنی و اقتصادی این کار را زیر سوال برده است.
ساخت اتوبان های جدید خود مشوق حضور بیشتر خودروهای شخصی در سطح شهر است. از سوی دیگر محدودیت منابع برای نگهداری از این جاده ها، آنها را پس از مدتی نه چندان بلند به مسیرهای پر دست اندازی تبدیل می کند که خود عاملی برای کندی حرکت خودروها ، ایجاد تصادفات و در نهایت افزایش بار ترافیکی می شوند.
در این بین مشکل استخدام نیروهای جدید پلیس برای حفظ نظم در راه های جدید را هم نباید از یاد برد.
راهکار دیگری که شهرداری به شدت بر آن تاکید دارد، ساخت خطوط مترو و حتی منوریل است. پروژه های ساخت متروی شهر تهران، هر چند مدت هاست که از آغاز آن ها می گذرد با کندی عجیبی پیش می روند و مسئولان شهرداری دلیل این مشکل را نیز بر گردن کمبود بودجه می اندازند. به این ترتیب برای تکمیل 217 کیلومتر خط متروی مورد نیاز تهران باید سالها به انتظار نشست و نمی توان از طریق آن امیدی به حل کوتاه مدت معضل ترافیک تهران داشت.
راه حل های مقطعی همچون محدودیت های ترافیکی ، اجرای طرح زوج و فرد، سهمیه بندی بنزین و حتی چند طبقه شدن اتوبان ها هم نمی توانند به عنوان راهکاری تاثیرگذار بر ترافیک تهران مطرح باشند.
پس راهکار چیست؟
اما مهمترین مسئله در این بین ، یافتن روش ها و راهکارهای تاثیرگذار برای کاهش ترافیک سنگین تهران و در نهایت از بین بردن تدریجی آن است.
تجربه دنیا نشان داده، ایجاد شهرهای مجازی و برقراری اصول دولت الکترونیک در سازمان های مختلف می تواند بر کاهش تقاضای سفر و در نتیجه کاهش حجم ترافیک تاثیر گذار باشد.
اگر شهروندان بتوانند خدمات مورد نیاز خود را از ساختارهای تحت شبکه و به صورت آنلاین دریافت کنند، دیگری تمایلی به خروج از منزل و محل کار برای رسیدگی به امور جاری نخواهند داشت.
اما شهر مجازی چیست و چه پارامترهایی یک شهر واقعی را به شهری مجازی تبدیل می کنند؟
پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست اما به طور خلاصه می توان، شهر مجازی را شهری دانست که در آن تمام و یا اکثر فعالیت های روزمره فیزیکی به فضای مجازی اما واقعی منتقل شده اند. در این شهر شما می توانید با بهره گیری از امکانات وسیع فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) تمام خدمات مورد نیاز خود را بدون نیاز به رفت و آمد بی مورد در سطح شهر دریافت کرده و تنها به کمک یک رایانه و ارتباط با اینترنت، به دنیایی از پرتال ها و سایت ها دسترسی داشته باشید.
در این شهر اتوبان های آسفالته جای خود را به بزرگراه های اطلاعاتی داده اند. بزرگراه هایی که دیگر خبری از ترافیک ، دست انداز و تاخیر در آنها نیست. شما به کمک وسیله نقلیه خود که حالا از یک اتومبیل به یک رایانه تبدیل شده،می توانید به تمام نقاط شهر سر بزنید، از موزه ها بازدید کنید ، به فروشگاه بروید و کارهای بانکی خود را انجام دهید.
این امر می تواند با ایجاد فرهنگی جدید در بین شهروندان، تمایل آن ها به استفاده از خودروهای شخصی و حتی وسایل حمل و نقل عمومی را کاهش داده و به تدریج، ترافیک سنگین شهر را از بین ببرد.
با ظهور فضای مجازی در سطح شهرها، تنش های زندگی نیز خود به خود کاهش یافته و با از بین رفتن خستگی های ناشی از ماندن در خیابان ها و ترافیک ها، می توان افزایش آسایش روانی جامعه را نیز انتظار کشید.
این راهکار ، بسیاری از مشکلات کلان شهر تهران را به یکباره و با هم حل می کند. مشکلاتی همچون آلودگی هوا ، تخریب محیط زیست، بیماری های جسمی و روانی شهروندان ، مصرف بالای سوخت و ...
از سوی دیگر با اجرای اصول شهر مجازی ، عدالت شهری نیز گسترش پیدا کرده و عناوینی چون شمال و جنوب شهر نیز معنای خود را از دست می دهند، زیرا همه مردم می توانند بدون تبعیض به خدمات و امکانات شهر دسترسی داشته باشند.
تجربه های موفق در دنیا
کارشناسان خارجی و دولتمردان سایر کشورها نیز از سال ها پیش به اهمیت استفاده از اصول شهرهای مجازی برای حل معضلات شهری که یکی از آنها ترافیک است، واقف بوده اند. اولین شهر مجازی نیز در دهه 1990 میلادی در آمستردام هلند به مرحله اجرا در آمد و از آن به بعد سایر کلان شهرهای بزرگ دنیا از جمله لس آنجلس ، لندن ، توکیو ، سنگاپور و تورنتو نیز به اقداماتی مشابه دست زده اند.
در شهرهايي مانند سئول نیز در چارچوب پروژههايي مانند شهر الكترونيك بيش از ۵۰۰ گونه خدمات به صورت آنلاين به شهروندان ارائه ميشود.
اما یکی از راه های استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای حل مشکل ترافیک در شهرها، ایجاد روش های مکانیزه و خودکار برای سامان بخشیدن به تقاضای سفر و استفاده از اهرم های مالی برای استفاده از بزرگراه هاست.
برای بررسی یکی از موفق ترین نمونه های استفاده از چنین روشی ، پروژه City Link شهر ملبورن استرالیا بهترین گزینه است. این پروژه در حال حاضر بزرگترین شبکه الکترونیکی اخذ عوارض خودرو در دنیا است و به کمک آن، از شدت ترافیک در بسیاری از معابر شهر ملبورن کاسته شده است.
این پروژه که توسط بخش خصوصی و با سرمایه گذاری قابل توجهی به ارزش 40 میلیون دلار (استرالیا) در سال 2000 میلادی کار خود را آغاز کرده است، شامل 22 کیلومتر اتوبان خصوصی است که فرودگاه این شهر را به مناطق صنعتی و تجاری مهم وصل کرده و روزانه به 1 میلیون خودرو و 5/3 میلیون سرنشین خدمات می دهد.
در ورودی اتوبان های تحت پوشش این پروژه دوربین هایی نصب شده که به کمک آن ها می توان به بررسی خودروهای وارد شده به طرح پرداخت. نرم افزاری که این تحلیل را انجام می دهد بر اساس پیشرفته ترین فناوری نظامی هدف یابی موشک ها ساخته شده است.
برچسب های الکترونیکی نصب شده بر روی خودروهای مجاز به ورود به اتوبان های تحت پوشش، به عنوان شناسنامه اتومبیل عمل کرده و نرم افزار پروژه، مدت زمانی را که هر خودرو داخل محدوده مشغول به سفر بوده محاسبه می نماید.
بر اساس همین زمان، هزینه ای از راننده گرفته شده و از کارت اعتباری وی به صورت خودکار کسر می شود.
پروژه City Link را می توان ترکیبی موفق از امکانات سخت افزاری با دانش فضای مجازی دانست، پروژه ای که نیاز به احداث ایستگاه های دریافت عوارض از خودرو را مرتفع کرده و به این ترتیب زمان سفر را نیز کاهش می دهد.
از سوی دیگر از آنجا که استفاده از اتوبان های تحت پوشش این پروژه نیاز به پرداخت پول دارد، تمایل به انجام سفرهای غیر ضروری نیز کاهش یافته و به این ترتیب در اتوبان ها شاهد افزایش سرعت متوسط خودروها خواهیم بود.
بررسی ها نشان می دهند، حرکت خودروها در مسیرهای تحت پوشش این شبکه، میزان مصرف سوخت آن ها را تا 30 درصد کاهش داده و در کل سالانه 20 هزار تن در مصرف بنزین مردم شهر صرفه جویی کرده است.
جریان ترافیک در اتوبان های پروژه مذکور با 80 دوربین مخصوص CCTV هر لحظه تحت نظر است و با ایجاد کوچکترین مشکل و یا حتی تصادفی، اپراتور به سرعت مطلع شده و خود سیستم، مجموعه ای از واکنش ها از جمله تماس با پلیس و اورژانس، نمایش پیام های هشدار دهنده مرتبط در تابلوهای الکترونیکی نصب شده در اتوبان ها، باز و بسته کردن مسیرهای منتهی به محل حادثه و حتی روشن نمودن سیستم اضطراری تهویه در تونل ها را در اختیار اپراتور قرار می دهد.
به این ترتیب اپراتور می تواند با انتخاب بهترین واکنش، در سریع ترین زمان مشکل را حل نماید.
این پروژه منجر به ایجاد رضایتمندی در بین سرنشینان خودروها شده و بسیاری از مردم ترجیح می دهند برای رفتن به محل کار خود از اتوبان های تحت پوشش City Link استفاده نمایند. این کار هم زمان سفر را کاهش داده و هم امکان ایجاد تصادف و یا حادثه را برای آنها پایین می آورد.
ما می توانیم
پروژه City Link شهر ملبورن تنها یکی از پروژه هایی است که در بستر شهرهای مجازی و با بهره گیری از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات اجرایی شده است. به کمک این فناوری می توان راهکارهای گسترده و جامعی برای حل معضل ترافیک شهری چون تهران یافت.
دانشمندان جوان ایران اسلامی، که با تلاش و توکل خود توانسته اند قله های فناوری حساس و پیچیده انرژی هسته ای را فتح کنند، به راحتی نیز می توانند با کمی سعی و کار گروهی، به ایجاد راه حلی دائمی و مبنی بر اصول شهرهای مجازی برای بحران ترافیک بپردازند.
دفاتر خدمات پلیس + 10 ، تاسیس پورتال های اینترنتی جامع برای ارائه خدمات شهری و دولتی و سایر فعالیت های انجام گرفته را می توان نشانه هایی مبنی بر توجه مسئولان به اهمیت موضوع دولت الکترونیک دانست.
سند چشم انداز 20 ساله توسعه کشور نیز که از سوی رهبر معظم انقلاب ابلاغ شده ، اهداف و راهکارهای رسیدن به ایرانی آباد و توسعه یافته را ترسیم کرده است. وقتی رهبر معظم انقلاب در ابلاغ برنامه های پنجم توسعه، تاکیدی جدی بر اهمیت استفاده از فناوری اطلاعات در کشور می کنند، می توان گفت تمام شرایط برای حرکت سریع در این بزرگراه حاضر است و تنها با اراده ای جدی می توان مشکلاتی چون ترافیک را نیز از پیش پا برداشت.
ما هر وقت اراده کرده ایم ، توانسته ایم، پس این بار هم خواهیم توانست .
